Bywgraffiad
Margaret (Megan) Watts Hughes
Arloeswr sain gweledol ac creadwr y Ffigurau Llais
Daeth y gweithdy Mapping Merthyr Through Women’s Histories â staff o wasanaethau’r Llyfrgelloedd a’r Amgueddfa, ynghyd â phartneriaid o sectorau eraill, at ei gilydd i ddarganfod, anrhydeddu ac amlygu straeon y menywod a siapiodd Ferthyr. Wedi’i lywio gan fewnwelediadau o’r sesiynau galw heibio Heritage and Herstories ar draws Cwm Merthyr, dewisodd y cyfranogwyr bob un stori am fenyw oedd yn haeddu cydnabyddiaeth, gan greu map ar y cyd o orffennol Merthyr drwy amrywiaeth o safbwyntiau benywaidd. Dim ond y dechrau yw’r prosiect hwn — gyda’r gobaith o barhau â’r gweithdai hyn a chydweithio â mwy o gymunedau ar draws y cwm, gan gyfoethogi ac ehangu naratif hanes menywod lleol ymhellach.
Roedd Margaret "Megan" Watts Hughes (1842–1907) yn ddyfeisiwr ac arbrofwr arloesol y dechreuodd ei stori ryfeddol yn Nowlais, Merthyr Tudful. Wrth dyfu i fyny yng nghanol synau Merthyr ddiwydiannol, datblygodd ddiddordeb dwfn mewn sain a dirgryniad a fyddai'n aros gyda hi trwy gydol ei hoes.
Ym 1885, dyfeisiodd Margaret yr eidophone, dyfais a oedd yn ei galluogi i archwilio a datgelu'r patrymau a grëwyd gan ddirgryniadau'r llais dynol. Trwy ei harbrofion cynhyrchodd ddelweddau cymhleth, yn aml tebyg i flodau o'r enw Ffigurau Llais, gan drawsnewid dirgryniadau anweledig ei llais yn rhywbeth diriaethol a gweladwy.
Heddiw, mae enghreifftiau o Ffigurau Llais Margaret yn cael eu cadw gan Amgueddfa ac Oriel Gelf Castell Cyfarthfa, gan ailgysylltu ei gwaith arloesol â'r dref lle dechreuodd ei stori.
Mae rhywbeth arbennig o bwerus ynglŷn ag adennill stori Margaret heddiw. Mae lleisiau menywod yn rhy aml wedi cael eu hanwybyddu yn y straeon rydyn ni'n eu hadrodd am ein gorffennol. Ymrodd Margaret i wneud y llais dynol yn weladwy; trwy ddod â'i chyflawniadau yn ôl i'r goleuni, rydym yn gwneud ei llais yn weladwy hefyd.
Mae ei stori yn ein hatgoffa nad yw treftadaeth Merthyr yn ddiwydiannol yn unig. Mae hefyd yn dreftadaeth wedi'i siapio gan greadigrwydd, chwilfrydedd, arloesedd a phenderfyniad menywod a chan leisiau sy'n haeddu cael eu clywed.