Bywgraffiad
Ursula Masson
Academydd, hanesydd a sylfaenydd Archif Menywod Cymru
Daeth y gweithdy Mapping Merthyr Through Women’s Histories â staff o wasanaethau’r Llyfrgelloedd a’r Amgueddfa, ynghyd â phartneriaid o sectorau eraill, at ei gilydd i ddarganfod, anrhydeddu ac amlygu straeon y menywod a siapiodd Ferthyr. Wedi’i lywio gan fewnwelediadau o’r sesiynau galw heibio Heritage and Herstories ar draws Cwm Merthyr, dewisodd y cyfranogwyr bob un stori am fenyw oedd yn haeddu cydnabyddiaeth, gan greu map ar y cyd o orffennol Merthyr drwy amrywiaeth o safbwyntiau benywaidd. Dim ond y dechrau yw’r prosiect hwn — gyda’r gobaith o barhau â’r gweithdai hyn a chydweithio â mwy o gymunedau ar draws y cwm, gan gyfoethogi ac ehangu naratif hanes menywod lleol ymhellach.
Roedd Ursula Masson (1945–2008) yn hanesydd, awdur ac academydd y mae ei gwreiddiau wedi'u plannu'n gadarn ym Merthyr Tudful. Ganed ym Merthyr a mynychodd Ysgol Ramadeg Cyfarthfa cyn astudio ym mhrifysgolion Caerdydd a Keele. Roedd ei hymchwil cynnar yn archwilio hanes Merthyr, gan gysylltu ei diddordebau academaidd yn uniongyrchol â phobl a threftadaeth ei thref enedigol.
Aeth Ursula ymlaen i fod yn hanesydd arloesol o fenywod yng Nghymru. Roedd ei hymchwil yn archwilio bywydau cymdeithasol a gwleidyddol menywod, ac ym 1998 cyd-sefydlodd Archif Menywod Cymru / Women's Archive Wales, gan helpu i sicrhau bod cofnodion a phrofiadau menywod Cymru yn cael eu casglu, eu cadw a'u gwerthfawrogi. Bu'n gweithio hefyd gydag Honno, Gwasg Merched Cymru gan helpu i ddod ag ysgrifennu anghofiedig menywod o Gymru yn ôl i brint.
Heddiw, mae cyfraniad Ursula yn cael ei gydnabod yn ei thref enedigol gyda phlac porffor y tu allan i Lyfrgell Ganolog Merthyr Tudful, sy'n atgof priodol o fenyw a gysegrodd gymaint o'i bywyd i adfer a chadw straeon eraill.
Mae stori Ursula ei hun yn haeddu cael ei hadrodd. Yn ferch i Merthyr, dangosodd fod hanes yn perthyn i bawb, a bod lleisiau sy'n rhy aml yn cael eu gadael allan o'r cofnod hanesyddol yn werth dod o hyd iddynt, eu cadw a'u rhannu.