Stori
Gwirfoddolwyr Benywaidd Sgowtiaid Merthyr
Daeth y gweithdy Mapping Merthyr Through Women’s Histories â staff o wasanaethau’r Llyfrgelloedd a’r Amgueddfa, ynghyd â phartneriaid o sectorau eraill, at ei gilydd i ddarganfod, anrhydeddu ac amlygu straeon y menywod a siapiodd Ferthyr. Wedi’i lywio gan fewnwelediadau o’r sesiynau galw heibio Heritage and Herstories ar draws Cwm Merthyr, dewisodd y cyfranogwyr bob un stori am fenyw oedd yn haeddu cydnabyddiaeth, gan greu map ar y cyd o orffennol Merthyr drwy amrywiaeth o safbwyntiau benywaidd. Dim ond y dechrau yw’r prosiect hwn — gyda’r gobaith o barhau â’r gweithdai hyn a chydweithio â mwy o gymunedau ar draws y cwm, gan gyfoethogi ac ehangu naratif hanes menywod lleol ymhellach.
Ysgrifennwyd gan Rhianwen Edwards-Long, Llyfrgellydd Allgymorth a Gwirfoddolwr Arweiniol Dosbarth y Sgowtiaid:
Mae Sgowtio wedi bod yn rhan o wead Merthyr Tudful ers 1912, gan greu cyfleoedd, cyfeillgarwch ac atgofion i genedlaethau o bobl ifanc. Er bod llawer o bobl yn dal i feddwl am Sgowtio fel mudiad gwrywaidd traddodiadol, mae menywod bob amser wedi bod yn rhan bwysig o'i stori. Ers dros ganrif, mae menywod ym Merthyr wedi rhoi eu hamser, eu gofal a'u hymroddiad i sicrhau y gallai grwpiau Sgowtiaid lleol ffynnu a pharhau i wneud gwahaniaeth ym mywydau pobl ifanc.
Rwy'n teimlo'n gryf bod eu straeon yn haeddu cael eu hadrodd oherwydd bod cymaint o'r hyn maen nhw wedi'u cyfrannu wedi digwydd yn dawel, yn aml y tu ôl i'r llenni. Nid oedd y menywod hyn yn chwilio am gydnabyddiaeth na chanmoliaeth. Fe wnaethant wirfoddoli oherwydd eu bod yn gofalu am eu cymunedau ac yn credu mewn rhoi cyfleoedd i bobl ifanc ddysgu, tyfu a llwyddo. Fe wnaethon nhw dreulio nosweithiau yn cynnal cyfarfodydd, penwythnosau ar wersylloedd ac oriau di-ri yn trefnu digwyddiadau, codi arian, cefnogi teuluoedd a chreu profiadau a fyddai'n aros gyda phobl ifanc am weddill eu bywydau.
Mae llawer o'r menywod hyn yn cydbwyso eu hymrwymiadau Sgowtio ochr yn ochr â swyddi, cyfrifoldebau teuluol a rolau gofalgar. Er gwaethaf hyn, fe wnaethant barhau i roi eu hamser yn hael, gan ddod yn fodelau rôl, mentoriaid ac oedolion dibynadwy i genedlaethau o bobl ifanc. Helpodd eu hymroddiad i siapio nid yn unig Sgowtio ym Merthyr, ond hefyd y gymuned ehangach.
Trwy ddal a rhannu eu hatgofion, gallwn roi'r gydnabyddiaeth y maent yn eu haeddu i'r menywod hyn a sicrhau nad yw eu cyfraniad yn cael ei golli i amser. Mae eu straeon yn straeon o garedigrwydd, ymrwymiad, cyfeillgarwch a gwasanaeth. Maent yn ein hatgoffa bod Sgowtio bob amser wedi'i adeiladu ar ymdrechion pobl gyffredin sy'n gwneud pethau anhygoel i eraill.
Yn bwysicaf oll, mae'r straeon hyn yn herio'r gred bod Sgowtio yn fudiad gwirfoddol sy'n cael ei ddominyddu gan ddynion. Maent yn taflu goleuni ar y menywod y mae eu hangerdd, eu gwytnwch a'u harweinyddiaeth wedi helpu i lunio dros ganrif o Sgowtio ym Merthyr, gan adael etifeddiaeth sy'n parhau i ysbrydoli heddiw.